Hargeysa(Bnn):-
Isu soo baxa balaadhan ayay Maanta Xisbiga
mucaaridka ah ee Kulmiye iyo taageerayaashiisu ka
sameeyee barxada weyn ee Xarunta guud ee Xisbigu ku
leeyahay Magaalada Hargeysa horteeda, isla markaana
waxa dadweynaha halkaasi kula hadlay Masuuliyiinta
kala duwan ee Kulmiye.
Banaan-baxan oo ka dhan ahaa Xukuumadda Madaxweyne
Rayaale, ayaa ilaa xalay abaabulkiisu socday, waxa
barxada weyn ee Xarunta Xisbiga hortiisa isugu soo
baxay dadweyne tiro badan oo lagu qiyaasay tiro kun
ku dhaw.
Hase ahaatee, isu soo baxan ayaa ahaa mid si
nabadgalyo ah u dhacay, oo aan wax rabshado ah wadan,
iyada oo Ciidamada kala duwan ee dawladuna ku
hareeraysnaa goobtaasi la isugu soo baxay.
Ugu horeyn waxa fagaarahaasi kala hadlay dadweynaha
isu soo baxay Guddoomiyaha Xisbiga Kulmiye Axmed
Maxamed Maxamuud (Siilaanyo), oo sheegay inay iyagu
cid walba ka jecelyihiin nabadgalyada dalka oo jirta,
isla markaana aanu Xisbiga Kulmiye ahayn kii maanta
looga shakiyi lahaa mid nabadgalyada waxyeelaynaya.
Waxaanu u mahad-naqay guud ahaanba dadkii
taageerayaasha ahaa ee isu soo baxay.
“Waxaan idiin sheegayaa Kulmiye maanta maaha
Xisbigii looga biqi lahaa inuu nabadgalyada dalka
bur-buriyo, kulmiye shacbiga Somaliland intiisa
badan ayaa taageerta, waxaanu u damqanayaa guud
ahaan nabada iyo danaha ummadiiisa.” Ayuu yidhi
Guddoomiyaha Xisbiga Kulmiye Axmed-siilaanyo
Waxaanu ku dooday Guddoomiyuhu inay xaq dastuuri ah
u leeyihiin inay isu soo bax ku muujiyaan
dareenkooda, “Iyada aynu nabadgalyada ilaalinayno,
wada jirka ilaalinayna, danta shacbigeena
ilaalinayna, xaqa dastuurkeenu ina siiyay
ilaalinayna, oo aan cidna waxba yeelaynin waa inaynu
dareenkeena cabiraa walaalayaal. Marka muddadu
Madaxweynaha ka dhamaatana hadaan xaaladan wax iska
bedalin waa inoo balan inaynu dareenkeena si
nabadgalyo ah ugu cabiro isu soo baxan oo kale,
waana inoo balan inaynu sii wadno.” Ayuu hadalkiisa
sii raaciyay Guddoomiyuhu.
Guddoomiyaha Xibiga Kulmiye Axmed Maxamed Maxamuus (Siilaanyo),
isaga oo ka hadlaya halka xaalada dalku marayso waxa
uu yidhi, “Xaalada halkay marayso waynu ognahay oo
waynu ka wada dharagsanahay, iyada oo nabadgalyada
Somaliland shacbiga meel kasta oo uu joogo xil ka
saaran yahay ilaalinteeda oo uu xilkeeda qaadatay,
oo mar kasta oo nabadgalyada bur-bur ku dhaco cida
bur-burisaa ay xukuumadda jirta ahayd, cida
ilaalinaysaana ay ahayd shacbiga Somaliland, cida
cadawga iyo argagixisada qabanaysana shicibka ayay
ahayd. Halka cida sharciga iyo nabadgalyada ku
tumanaysaana ay tahay Xukuumadda maanta jirta ee
Madaxweyne Rayaale.”
Isla markaana waxa uu xusay Axmed-siilaanyo in
Xisbigooda culays iyo cadaadis badan ay xukuumaddu
saartay, oo dad badan oo ka mid ah Masuuliyiinta iyo
taageerayaasha Kulmiye loo xidh-xidho bilaa sabab,
isaga oo dhaliilay muddo kordhintii Guurtida, oo uu
ku tilmaamay mid sharci-daro ah.
“Waxaanu leenahay Madaxweyne Rayaale muddadii lagu
doortay markay kaa dhamaato, adigu ma lihide ha iska
sii rambiqin meesha, waxaanu leenahay ha isa soo hor
fadhiistaan Axsaabta Qaranka oo ha la is waydiiyo oo
ha la yidhaahdo walaal maxaynu yeelaa. Dib u dhaca
doorashooyinka waxa masuuliyadooda iska lahaa
Madaxweynaha Somaliland.” Sidaa ayuu yidhi
Axmed-siilaanyo, waxaanu intaa ku sii ladhay oo uu
yidhi,
“Waxaanu leenahay hore samir ayaanu dalka iyo
dadkaba ugu yeelanay imikana waanu u yeelanaynaa,
iyada oo marar badan dib u dhacday doorashadii oo uu
waajibaadkiisii ka soo bixi waayay hogaankii qaranku,
waxaanu leenahay marka ugu horeysa ee la qaban karro
ee Guddada ku shaqada lihi garato in la qabto diyaar
ayaanu u nahay.”
Waxaanu sheegay Guddoomiyuhu in ay jiraan
mishaakilaad badan oo ay xukuumadda Madaxweyne
Rayaale ku hayso dadka maatida ah ee shacabka ah oo
ay dil iyo xadhig sabab la’aan ah kula kacdo,, gaar
ahaan taageerayaasha Kulmiye, taasina ay tahay dulmi
aan la qaadan Karin.
Isaga oo si gaar ah ula hadlayay Guddoomiyaha
Kulmiye Madaxweynaha Somaliland Daahir Rayaale, waxa
uu yidhi, “Madaxweynaha Baarlamaanka ka dhex yidhi
waa la siqiiri doonaa, ee rag kale yidhaahdeen
Xabsigii Mandheera waanu haynaa, Madaafiicdiina
waanu haysanaa, Madaafiicda waa nalala dhici jiray
oo kamaanu biqi jirin, Xabsiga Mandheera laga biqi
maayo oo waa loo diyaar ragbaana hore u galay,
Madaafiic baanad sheegaysaaye horaad Daahir Rayaalaw
Diyaarado ula dhacday Shacbiga Reer Hargeysa. Markaa
maanta ha nagu bajinin, kuwaad ku bajin lahaydna ma
nihin.” Ayuu yidhi Guddoomiyuhu.
Sidoo kale, waxa halkaasi ka hadlay Xildhibaan
Maxamed Axmed Obsiiye, oo ka tirsan Mudanayaasha
Golaha Wakiillada Xisbiga Kulmiye ugu jira, ayaa
sheegay, isla markaana dadweynaha u soo jeediyay
inay iyagu Xisbi ahaan yihiin Xisbiga u taagan
nabadgalyada, sidaa darteedna taagaarayaasha looga
baahan yahay inay ku sii dedaalaan adkaynta
nabadgalyada, iyaga oo la shaqaynaya Ciidamada
amniga.
Xildhiibaanku waxa uu ku dheeraaday qiimaha ay
nabadgalyadu leedahay, iyo tilmaamaha ay diinta
Islaamku ka bixay.
Xildhibaan Cali Aw Yuusuf Axmed, oo isaguna ka mid
ah Mudanayaasha Aqalka Wakiillada, isla markaana
laga soo dhex doortay Xisbiga Kulmiya, ayaa sidoo
kale sheegay in uu Madaxweynaha talada hada hayaa si
nabadgalyo ah maamulka dalka ku qabtay, isla
markaana looga baahan yahay inuu si nabadgalyo ah
uga dego marka xilku ka dhamaado,
“Xisbiga Kulmiye Madaxweynuhu 80 cod ayuu kaga helay,
waananu haniyaynay. Markaa waxaanu leenahay
Madaxweynuhu taariikhdii SNM oo kale ha sameeyo, oo
si nabadgalyo ah ayuu ku yimi ee si nabadgalyo ah
hakaga tago, oo doorasho ayuu ku yimi ee doorasho
xaq ah oo xalaal ah ha sameeyo oo hagaga tago, haduu
sidaa yeelo taariikhda Somaliland meel ayuu ka
galayaa.” Sidaa ayuu yidhi Xildhibaan Cali Yuusuf.
Waxaanu xaq-daro ku tilmaamay Md. Cali Yuusuf, muddo
kordhintii Guurtidu dhawaan u samaysay Madaxweynaha
iyo Ku-xigeenkiisa, “Waxaynu ogayn in dhawaan Golaha
Guurtidu ay Madaxweynaha sannad u kordhiyeen,
sannadkaasi anagu uma aragno sanad xaq ah inuu yahay,
waayo dastuur ayaa inoo yaala, oo Dastuurkeenu waxa
uu leeyahay Madaxweynaha muddadu markay ka dhamaato
waa in doorasho la qabto, hadii aanay dhicin arrimo
nabadgalya daro awgeed ah.”
Waxaanu ku dooday Xildhibaanku, in ay Somaliland
aduunka ka iibin jirtay laba shay, isla markaana ay
labadiiba guurtidu beenisay, isaga oo arrimahaasi ka
hadlaayana waxa uu yidhi, “Aduunka waxaynu ka
iibinaa laba shay, kuwaas ah wadankeenu inuu nabad
yahay iyo inaynu dimuquraadi nahay, labadaasbana
waxa beeniyay Guurtida, oo iyada oo aynu nabad nahay
ayay yidhaahdeen sannad ayaanu u kordhinay,
dimuquraadiyadii socotay intay ka talaabsadeen ayay
sannad kordhiyeen.”
Sidoo kale Mudane Cali Yuusuf, waxa uu sheegay in
dastuurka Qaranku dhigayo Golaha Guurtida marka
muddadu ka dhamaato in la soo doorto, hase ahaatee
ay taasi ka talaabsadeen ka dib markii ay muddo afar
sannadood ah isu ansixiyeen. Sidaa daraadeedna
kolhadii aanay sharci ku fadhiyen iyagu waxay
kordhiyeena aanu ahayn wax sharciga waafaqsan, balse
uu yahay xaaraan.
Guddoomiyihii hore ee Guddidii doorashooyinka
Somaliland Md. Axmed Xaaji Cali Cadami, oo ka mid ah
Masuuliyiinta Xisbiga Kulmiye, ayaa isna
fagaarahaasi kala hadlay dadkii isugu soo baxay ,
waxaana ka mid ahaa hadaladiisii oo uu yidhi,
“Waxaan idiin sheegaya imtixaanka aduunka oo dhami
wuu soo maraa waxaan lagaga guulaystaa dulqaadka ay
dadku sameeyaan, oo shacbiga dulqaata ee
dhabar-adayg sameeyaa mishkilad kasta wuu ka gudbi
karaa, maanta waxa la inooga baahan yahay
dhabar-adayg.” Sidaa ayuu yidhi Cadami.
Isaga oo faah-faahin ka bixinaya ujeedada isu soo
baxan ay isugu yimaadeen masuuliyiinta iyo
taageerayaasha Kulmiye waxa uu yidhi, “Ujeedada
Xafladan maadaama aan hore loo sheegin, waa kulankii
ugu horeeyay shir Xisbiga iyo Madaxdiisu isugu
timaado, kii u dambeeyayse maaha ee wuu bilaabmay,
waanu sii soconayaa, halka Hargeysa ugu dambeeysa
waaynu ka soo lugaynaynaa marka Basaska la inoo
diido, oo wadamada qaar dadku iyaga oo lugaynaya
ayay dhinteen oo aanay nimcadii xorriyada gaadhin,
iyada oo uu haystay Isticmaar adag oo keenan iska
ooraydhka ah ee aynu inagu samaysanay, deebadeedna
inagu yara kululaaday mid ka xoog roon ayay u
babacdhigeen. Dabadeedna dadkii way soo gaadheen,
intii soo gaadhi waydayna Carruurtoodii ayaa soo
gaadhay.”
Guddoomiyihii hore ee Guddida doorashooyinku, mar uu
ka hadlayay qaabka qaldan ee ay dadku wax u
isticmaalaan waxa uu yidhi uu yidhi, “Waqtigii Xamar
la joogay ee xaaladu ay kululayd, ee la kacaamaysnaa
ee ay ciidamadu wax walba soo qab-qabanayeen, waxa
aan raacay qolo wafti ahayd oo meel ayaa la soo
furay guri ah uu lahaa maamulihii degada Marka oo
Talyaani ahaa, guraga waxa la yidhi waa cusub yahay,
aniga laftayda waa la I caameeyay oo waan u qaatay
inuu cusub yahay, sannadkii dambe ayaa la yidhi ina
keen, waanu tagnay mise gurigii ayaaba la
rinjiyeeyay mar labaad, isla markaana gurigaa
rinjigu ku socdo ayaan sheeko ka bixiyay oo waxaan
idhi ‘Ma laga baqaa gurigaasi inuu hadlo maalin
maalmaha ka mid ah, oo uu yidhaahdo waar wax kasta
igu qaba oo, rinjiga faraha badan iga daaya.”
Isaga oo h adalkiisa sii watan waxa uu Cadami
intaasi ku daray oo uu yidhi, “Marrkaa waxaan maanta
leeyahay sidaa si le’eg ma laga baqaa nabadgalyada
wanaagsan ee aynu ku jiro in aynu maalin ka hadlino,
oo ay tidhaahdo qoldan masaakiinta ah maahaa cida
nabadgalyada xumaynaysaa waa qolada awooda leh (xukuumadda),
haday hadli waydo inaga ayaa ka hadli doonaa.”
“Ummad garnaqsatay ayaynu nahay, oo aynu dhaqan u
leenahay wada-hadal,, wada fadhiisan iyo is daw
marin la dawmariyo qofka wax tirsanaya
dhaqankeeniina ma bedalayno, hawl yarina laguma
bedali karo oo dhaqankaynu ilaashanaynaa, waana
lagama maarmaan in miiska la isugu yimaado oo laga
wada hadlo khilaafaadka jira, cadaaladuna waxay ku
jirtaa oo kaliya in la wada-hadlo.” Ayuu ku sii
ladhay hadalkiisa Axmed Xaaji Cali Cadami.
Isla markaana isaga oo si gaar ah ula hadlaya
Madaxweyne Rayaale iyo sidii uu ula dhaqmay markii
xilkii Komishannimo ka dhamaaday waxa u yidhi,
“Madaxweynuhu Komishankii hore markii muddadu ka
dhamaatay isaga ayaa ugu horeeyay oo yidhi
waqtigiini waa dhamaaday, kaftan badana wuu ku daray,
anaguna waxaanu leenahay saacadu way is garaacaysaa,
taar ayaanu kuu soo diriynaa, oo aan wax kuugu
sheegaynaa, oo waxaanu leenahay intay goori goor
tahay taariikhdii iyo abaalkii ummadu gashay yaan
looga dhigin diidmo la diido iyo eryad dhaca.” Ayuu
yidhi Guddoomiyihii hore ee Guddida doorashooyinka,
Axmed Xaaji Cali Cadami.
Hadhwanaagnews
